پوکی استخوان؛ عوامل و راه های پیشگیری از آن

پوکی استخوان؛ (Osteoporosis) بیماری شایعی است که باعث ضعیف شدن استخوان ها شده و خطر شکستگی استخوان ها را افزایش می دهد. در پوکی استخوان، استحکام استخوان کم شده و در نتیجه خطر شکستگی استخوان افزایش می یابد. مهم ترین علت شکستگی های استخوانی در سنین بعد از یائسگی در زنان و افراد مسن، پوکی استخوان است. استحکام استخوان به دو عامل اصلی مقدار توده یا تراکم استخوان و کیفیت استخوان بستگی دارد که در بیماری پوکی استخوان، این امر با اختلال مواجه می شود.

پوکی استخوان چیست؟

پوکی استخوان به‌معنای استخوان‌ متخلخل است؛ استخوان‌ها ضعیف‌تر می‌شوند و خطر شکستگی به ویژه در استخوان لگن، ستون فقرات و مچ‌ها بیشتر می‌شود. پوكي استخوان يا استئوپروز بيماری فراوانی است كه در اثر تخريب بافت استخوان و كاهش توده استخواني بوجود می آيد و به عنوان يكي از شايع ترين علل شكستگی استخوان در سنين بالا مطرح می باشد که اشخاص زيادی (بخصوص خانم‌ها) از آن رنج می برند. در واقع از پوكی استخوان به عنوان يك بيماری خاموش ياد می شود چون در مراحل اوليه اصولاً علائم ظاهری وجود ندارد، در واقع با شكستگی های خود بخود با كمترين ضربه خود را نشان می دهد كه دقيق‌ترين روش بری تشخيص و پيگيری درمان، سنجش تراكم استخوان می باشد.

پوکی استخوان

پوکی استخوان

پوکی استخوان زمانی اتفاق می‌افتد که تراکم استخوان کاهش پیدا می‌کند و بدن به اندازه‌ای که قبلا استخوان تولید می‌کرد، دیگر استخوان تولید نکند. این مشکل می‌تواند هم مردان و هم زنان را تحت تاثیر قرار دهد؛ ولی احتمال بروز آن در زنان بعد از یائسگی به‌علت کاهش ناگهانی در هورمون استروژن، هورمونی که به‌طور طبیعی در برابر پوکی استخوان محافظت می‌کند، بیشتر است. با ضعیف‌تر شدن استخوان‌ها، احتمال شکستگی آن‌ها در نتیجه‌ی افتادن یا حتی یک ضربه‌ی کوچک بیشتر می‌شود.

بافت استخوانی به طور پیوسته در حال بازسازی است و استخوان‌های جدید، جایگزین استخوان‌های قدیمی و آسیب‌دیده می‌شوند. از این راه بدن ساختار و تراکم استخوان را حفظ می‌کند. تراکم استخوان در حدود ۲۵ تا ۳۰ سالگی در بیشترین حد خود است. بعد از حدود ۳۵ سالگی، استخوان‌ها شروع به ضعیف‌تر شدن می‌کنند. با افزایش سن، میزان تجزیه استخوان‌ها بیش از ساخت آن‌ها اتفاق می‌افتد و اگر این فرایند بیش از اندازه وجود داشته باشد، حاصل آن بروز پوکی استخوان است.

علائم پوکی استخوان

حرکت بافت استخوان به سمت پوکی استخوان، آهسته است. اغلب نشانه‌ی ظاهری وجود نداشته و یک فرد ممکن است اصلا متوجه نشود که دارای این مشکل است تا زمانی که پس از یک تصادف کوچک یا افتادن یا حتی یک عطسه یا سرفه دچار شکستگی شود. شکستگی در ستون فقرات می‌تواند منجر به تغییراتی در حالت استقرار و ایجاد انحنا در ستون فقرات شود.

پوکی استخوان معمولاً در مراحل اولیه علامت خاصی ندارد و علایم آن کم کم یعد از اینکه بیماری پیشرفت کرد خود را نشان می دهند. مهمترین علامت پوکی استخوان درد است و این درد وقتی ایجاد می شود که استخوان دچار شکستگی می گردد. البته شکستگی های ناشی از پوکی استخوان معمولاً بصورت شکستگی های ریز و بدون جابجایی و خفیفی هستند که بدون وارد شدن ضربه شدیدی به اندام ایجاد می ­شود. بعضی از علائم شایع شامل:

  1. درد مفاصل
  2. مشکل در ایستادن
  3. مشکل در راست نشستن
  4. کوتاه شدن قد در گذر زمان
  5. آسان شکستگی استخوان با ضربات کم شدت

هرچند پوکی استخوان، بخودی خود دردناک نبوده، اما شکستن استخوان در اثر پوکی استخوان دردناک می باشد، معمول ترین شکستگی استخوان در این بیماری شکستن استخوان های ستون فقرات می باشد.

تشخیص پوکی استخوان:

پوکی استخوان یا استئوپروز در بسیاری اوقات در یک رادیوگرافی ساده دیده می شود. در این عکس برداری، پزشک ممکن است با دیدن کم شدن خطوط داخل استخوان اسفنجی و یا دیدن نازک شدن استخوان کورتیکال به وجود پوکی استخوان شک کند. وقتی پوکی استخوان در رادیوگرافی قابل تشخیص است هنگامی است که بیش از سی درصد تراکم استخوان از دست رفته است. با این حال رادیوگرافی ساده ابزار دقیقی برای سنجش میزان تراکم استخوان نیست. امروزه برای سنجش تراکم استخوان بیشتر از روش Dual-energy X-ray  DXA استفاده می شود. در این روش که انجام آن حدود ۱۵-۵ دقیقه طول می کشد بیمار در معرض دوز های پایینی از اشعه ایکس قرار می گیرد.

تغذيه صحيح و پيشگيری از پوکی استخوان:

استخوان‌ها از مواد معدنی بخصوص كلسيم و فسفر تشكيل شده‌اند. قسمت‌ اصلی وزن استخوان را كلسيم تشكيل می دهد كه كلسيم باعث ساختن و استحكام استخوان‌ها می شود. ميزان نياز به كلسيم براساس سن، جنس و شرايط خاص مثل بارداری و شيردهی متفاوت است. ولی به طور كلي بين 1000 تا 1200 ميلی گرم در روز برای افراد عادی در نظر گرفته می شود. اصولاً اين مقدار با مصرف روزانه 2 تا 3 ليوان شير يا ماست به همراه ساير منابع غذایی كلسيم‌دار تأمين می شود. مهمترين منابع غذايی كلسيم شامل لبنيات مثل شير، ماست و پنير، ماهی هائی كه با استخوان خورده می شوند مانند كيلكا، ساردين، سبزيجات برگی سبز رنگ مثل كاهو، كلم، مغزها مثل بادام، حبوبات به ويژه انواع لوبيا‌ها و سويا است.

در كل شيوه زندگی و رژيم غذای مناسب در كودكان و نوجوانان باعث پيشگيری از اين بيماری در سنين بالا می شود. خوردن مواد كلسيم‌دار به خصوص در اوايل طفوليت و جواني و رسيدن كلسيم به استخوان‌ها باعث استحكام طولانی استخوان‌ها می شود، بخصوص مصرف كلسيم درمحدوده سنی 10 تا 20 سالگی برای ساخت استخوان‌های محكم و قوی بايد بيشتر مورد توجه باشد، چرا كه عدم استفاده كافی و مناسب از منابع غذايی كلسيم و ويتامين D در دوران كودكی و نوجوانی باعث سوء تغذيه می شود، اين سوء تغذيه در آينده بر وضعيت جسمانی و ذهنی فرد اثر نامطلوب می گذارد و باعث كاهش توانائی در انجام وظايف و نقص ساختمانی اعضاء بدن می شود كه در اشخاص مسن با بيماری بنام پوكی استخوان خود را نشان می دهد. همچنين فعاليت بدنی و ورزش نيز ترشح هورمون رشد را تحريك کرده و سبب افزايش توده استخوانی می شود.

همانطور كه می دانيد داشتن يك رژيم غذائي متعادل از ابتدای دوران كودكي می تواند تأثير بسيار زيادی در تشكيل توده استخوانی داشته باشد، اگر ذخيره كلسيم در بدن كافی نباشد و در دوران بارداری و شيردهی زنان به  اندازه كافی از شير و لبنيات استفاده ننمايند در آينده احتمال ابتلاء به پوكی استخوان زياد می باشد.

پیشگیری از ابتلا به پوکی استخوان

سه عامل برای حفظ سلامت استخوان ها بسیار مهم می باشند، این عوامل شامل دریافت میزان مناسب کلسیم، دریافت میزان مناسب ویتامین D  و ورزش منظم هستند. روش های پیشگیری از پوکی استخوان و رعایت این سه عامل مهم شامل:

– دریافت کلسیم کافی، از دریافت میزان کافی کلسیم اطمینان حاصل نمایید. بعضی از تحقیقات این میزان کافی را 1000 میلی گرم در روز برای افراد زیر 50 سال و 1200 میلی گرم در روز برای افراد بالای 50 سال می باشد. این کلسیم را می شود هم از طریق مکمل و هم از طریق بعضی از خوراکی ها تامین نمود.

– ویتامین D، از دریافت ویتامین D کافی اطمینان حاصل نمایید. بعضی از تحقیقات میزان کافی ویتامین D را 400-800 IU در روز برای افراد زیر 50 سال و 800-1000 IU برای افراد بالای 50 سال می باشد.

– ورزش، یکی دیگر از راههای حفظ سلامت استخوان ها و پیشگیری از پوکی استخوان ورزش می باشد. ورزش هایی همچون پیاده روی، بالا رفتن از پله، آهسته دویدن، ورزش های راکتی و شنا مفید می باشند.

– مصرف سویا، چراکه سویا حاوی استروژن گیاهی که برای حفظ سلامت استخوان ها مفید است، می باشد.

– ترک مصرف الکل
– کاهش مصرف کافئین
– ترک مصرف سیگار

 

ارسال یک پاسخ